سردرد و بيماري هاي چشمي- بخش دوم

علل ناشايع سردرد همراه با علائم چشمي

تومورهاي مغزي: تومورهاي مغزي اغلب با افزايش فشار داخل جمجمه باعث ايجاد سردرد نسبتاً شديد دائمي مي شوند كه صبح‌ها بدتر است. اين سردرد با حركاتي نظير خم شدن، زور زدن، حبس كردن نفس، سرفه و حركت دادن سر بدتر مي شود. سردرد ناشي از تومورهاي مغزي معمولاً با استفراغ (گاهي بدون حالت تهوع) همراه است. علائم ناشي از تومورهاي مغزي عبارتند از:

- فلج اعصاب چشم كه باعث انحراف چشم و دوبيني مي گردد

- ورم سرعصب بينايي (كه در معاينه چشم پزشكي قابل مشاهده است)

- محو شدن گذراي ديد

- تار شدن بخشي از ميدان بينايي در يك يا هر دو چشم (در اين حالت بررسي ميدان بينايي مي‌تواند به مشخص شدن محل تومور كمك كند)

- ندرتاً ايجاد توهمات بينايي

- ايجاد نابينايي در يك يا هر دو چشم (در موارد تومورهاي پيشرفته)

خونريزي مغزي: خونريزي داخل جمجمه علاوه بر ايجاد سردرد شديد ممكن است با فلج عضلات چشم، دوبيني يا خونريزي در شبكيه و زجاجيه همراه باشد. به علاوه گاهي اوقات سكته‌هاي مغزي باعث ايجاد نقائصي در ميدان بينايي مي‌شوند كه با بررسي ميدان بينايي قابل تشخيص است.

مننژيت: مننژيت يا التهاب پرده‌هاي مغزي نيز علاوه بر ايجاد سردرد مي‌تواند باعث فلج عضلات چشمي و ايجاد انحراف چشم و دوبيني شود. به علاوه مننژيت گاهي باعث ترس از نور و درد در موقع حركات چشم مي‌گردد.

سردردهاي ناشي از بيماري‌هاي چشمي

همانطور كه قبلاً ذكر شد بر خلاف تصور عموم مردم، عيوب انكساري معمولاً باعث ايجاد سردرد نمي‌شود؛ اما گروهي ديگر از بيماري‌هاي چشمي مي‌توانند باعث بروز سردرد و بخصوص درد اطراف چشم شوند.

خشكي چشم

خشكي چشم يكي از علت‌هاي بسيار شايع احساس درد و ناراحتي در اطراف چشم‌ها است كه معمولاً صبح‌ها بهتر است و در اواخر روز بدتر مي‌شود. به علاوه انجام كارهاي چشمي مثل مطالعه يا كار با كامپيوتر مي‌تواند باعث بدتر شدن درد و ناراحتي در مبتلايان به اين بيماري شود.

 بيماري‌هاي قرنيه

قرنيه بافت بسيار حساسي است كه تعداد زيادي اعصاب حسي در آن وجود دارد و به همين علت به درد و تحريك واكنش زيادي نشان مي‌دهد. (حتماً تجربه كرده‌ايد كه حتي ورود يك ذره بسيار ريز گرد و غبار به داخل چشم چقدر باعث درد و ناراحتي مي‌شود، در حاليكه با يك قلوه سنگ! در داخل كفشتان ممكن است چند ساعت پياده روي كنيد و عين خيالتان نباشد). طبيعي است كه تحريكات وارد شده به اين بافت حساس مي تواند درد شديدي در چشم و اطراف چشم و گاهي در تمام سر ايجاد كند.

مثلاً ورود هر نوع جسم خارجي به داخل چشم- چه مستقيماً به قرنيه بچسبد و چه در پشت پلك گير بيفتد و باعث خراشيده شدن قرنيه شود- علاوه برايجاد درد و قرمزي و اشكريزش معمولاً باعث سردرد نيز مي‌شود. همچنين در افرادي كه به علت جوشكاري يا نگاه كردن طولاني مدت به برف (مثلاً در ورزش اسكي) دچار برق‌زدگي چشم‌ها مي‌شوند نيز پوشش خارجي (اپي‌تليوم) قرنيه آسيب مي‌بيند و فرد علاوه بر اشكريزش و درد چشم‌ها دچار سردرد شديد مي‌شود. (اين نوع سردرد را جوشكاران محترمي كه استفاده از عينك مناسب را مايه كسر‌شأن خود مي‌دانند خيلي زياد تجربه مي‌كنند)

از ديگر بيماري‌هاي قرنيه كه باعث ايجاد سردرد مي‌شود زخم قرنيه است. همچنين التهاب قرنيه يا كراتيت نيز مي‌تواند باعث سردرد گردد.

يكي از بيماري‌هاي قرنيه كه عمدتاً باعث سردرد صبحگاهي مكرر مي‌شود خراش راجعه قرنيه (Recurrent Corneal Erosion) است. در اين بيماري اپيتليوم قرنيه چسبندگي سستي به بافت‌هاي زيرين دارد و مستعد كنده شدن است. در اين حالت خيلي اوقات وقتي فرد مبتلا به هنگام صبح چشم‌هايش را باز مي‌كند بخشي از اپيتليوم قرنيه كنده مي‌شود و علاوه بر سوزش و اشكريزش و درد چشم، سردرد نيز در همان سمت ايجاد مي‌شود.

گلوكوم حاد زاويه بسته

اين بيماري باعث ايجاد تاري ديد، درد چشم و اشكريزش و سردرد شديد مي‌شود. تشخيص اين بيماري با معاينه كامل چشمي (شامل اندازه‌گيري فشار داخل چشم و بررسي ساختمان زاويه اتاق قدامي) امكانپذير است. تشخيص اين بيماري اهميت زيادي دارد چون مي‌تواند منجر به كاهش ديد دائمي شود.

التهاب داخل چشمی (Uveitis)

التهاب داخل چشمي (يوئيت) مي‌تواند علاوه بر درد چشم، سردرد نيز ايجاد كند. البته در مواردي كه يوئيت قسمت‌هاي قدامي چشم مثلاً عنبيه را درگير كرده باشد احتمال ايجاد سردرد بيشتر است.

التهاب صلبيه (Scleritis)

التهاب صلبيه مي‌تواند باعث درد شديد چشم و سردرد شود. نكته قابل توجه آن است كه اگر التهاب صلبيه در بخش‌هاي خلفي كرده چشم اتفاق بيفتد ممكن است در ظاهر چشم تغيير خاصي ايجاد نكند اما باعث ايجاد سردرد شديد در ناحيه پشت چشم شود. تشخيص اين بيماري از دو جهت مهم است: اول آنكه اين بيماري در خيلي از موارد با بيماري‌هاي جدي‌تر همراه است كه در صورت عدم درمان مناسب مي‌تواند حتي حيات فرد را تهديد كند. دوم آنكه اين بيماري مي‌تواند منجر به آسيب جدي حتي سوراخ شدن چشم گردد.

بيماري‌هاي حدقه چشم

وجود التهاب يا تومور در ناحيه پشت چشم و در داخل حدقه چشم مي‌تواند باعث بروز سردرد شود.

التهاب عصب بينايي

التهاب عصب بينايي علاوه بر آنكه باعث تاري ديد مي‌شود مي تواند با درد چشم و سردرد (بويژه در ناحيه پشت چشم) همراه باشد. در افراد مبتلا به التهاب عصب بينايي معمولاً حركت دادن چشم باعث بدتر شدن درد مي‌گردد.

زوناي چشمي

اين عارضه يك بيماري ويروسي است كه بر اثر فعال شدن ويروس آبله مرغان در اعصاب حسي چشم اتفاق مي‌افتد. علامت مشخصه زونا بروز ثبورات ريز پوستي بصورت آبدانه‌هاي كوچك در يك زمينه ارغواني و بنفش است كه با درد شديد همراه است. معمولاً درد يكي دو روز قبل از ظاهر شدن ثبورات جلدي شروع مي‌شود و تا مدتي پس از بروز دانه‌ها ادامه پيدا مي‌كند. البته در بعضي افراد ممكن است درد ناشي از زونا حالت مزمن پيدا كند و تا ماه‌ها پس از بيماري فرد احساس درد داشته باشد در صورتيكه زوناي چشمي علاوه بر درگيري پوست اطراف چشم، بافت‌هاي داخل چشم را نيز درگير كرده باشد التهاب داخل چشمي (يووئيت) نيز باعث بدتر شدن سردرد فرد مبتلا مي‌گردد.

حالات متفرقه

دردهاي صورت: گاهي اوقات دردهاي ناحيه صورت ممكن است با درد چشم اشتباه شود. مثلاً درگيري اعصاب حسي صورت، بيماري هاي سينوس ها و ناراحتي دندان ها و فك فوقاني گاهي ممكن است با درد چشم اشتباه شود.

دردهاي تير كشنده: گاهي فرد احساس مي‌كند كه چشمش تير مي كشد. اين حالت معمولاً چند ثانيه طول مي كشد و به سرعت از بين مي‌رود. اگر اين حالت زياد تكرار نشود و مدت آن كوتاه باشد معمولاً علت خاصي نداشته و نياز به بررسي و درمان ندارد؛ اما در صورتي كه اين حالت مرتباً تكرار شود يا با مشكلات چشمي يا عوارض عصبي ديگري همراه باشد ممكن است ناشي از تحت فشار قرار گرفتن اعصاب حسي توسط توده‌هاي عروقي يا تومورها باشد كه در اين حالت بررسي براي يافتن علت عاضه و درصورت امكان درمان آن ضروري است.

نور هراسي (Photophobia): نور هراسي يا ترس از نور نوعي احساس مرتبط با درد است كه در برخي از حالت‌هاي چشمي رخ مي دهد. در اين حالت فرد احساس مي‌كند كه با نگاه كردن به نور دچار درد مي‌شود به همين دليل تمايل دارد كه پلك‌ها را در حالت نيمه بسته نگه دارد و در محيط نيمه تاريك قرار بگيرد. شايعترين علت‌هاي نور هراسي بيماري‌هاي قرنيه و التهاب‌هاي داخل چشمي (يووئيت) است. گاهي بيماري‌هاي ديگر مثل ميگرن، مننژيت و و خونريزي داخل جمجمه نيز مي‌توانند نور هراسي ايجد كنند.

سردردهاي ناشي از آفتاب: وقتي كسي در معرض نور شديد آفتاب قرار گيرد مردمك چشم‌ها تنگ مي‌شود و فرد ناخودآگاه پلك‌ها را تا جايي كه امكان دارد تنگ مي‌كند تا مقدار نور ورودي به چشم را محدود كند. انقباض مداوم مردمك و عضلات پلك مي‌تواند باعث ايجاد سردرد (بخصوص در ناحيه پيشاني) شود. اگر هميشه پس از قرار گرفتن در معرض آفتاب دچار سردرد مي شويد شايد استفاده از عينك آفتابي و كلاه لبه دار بتواند به رفع سردردتان كمك كند.

سردرد ناشي از قطره‌هاي چشمي: بطور كلي مصرف قطره‌هاي چشمي مي‌تواند باعث سوزش و ناراحتي خفيف در اطراف چشم‌ها شود؛ اما قطره پيلوكارپين كه در برخي از بيماران مبتلا به گلوكوم مورد استفاده قرار مي‌گيرد مي‌تواند باعث ايجاد درد در ناحيه جلوي سر و بخصوص درد ابروها شود. البته معمولاً پس از چند بار مصرف قطره شدت درد كمتر مي‌شود و فرد با دارو سازگار مي‌شود. اما به هر حال در صورت ايجاد سردرد مقاوم يا درد مقاوم ابرو لازم است اين قطره قطع و يا با داروي ديگري جايگزين شود.

 منبع : وب سایت بیمارستان فوق تخصصی چشم پزشکی نور